Tevzi, ortaklığın giderilmesi kararıyla satılan taşınmazın satış bedelinin, giderler ve vergiler düşüldükten sonra hissedarlara payları oranında dağıtılmasıdır. Dağıtım, dosyaya konulan tevzi raporuyla gösterilir ve paraların ödenmesi için dağıtım yazısı yazılır.
1. Dağıtıma esas belgeler
Hesaba başlamadan önce dosyada şu belgelerin bulunması gerekir:
- Tapu kaydı (TAKBİS): malikler, payları, taşınmazın niteliği ve tapudaki şerh, beyan ve hacizler.
- Mirasçılık belgesi: tapuda ölmüş görünen malik varsa, onun payının mirasçılara nasıl geçeceği.
- Kişi listesi: hissedarların T.C. kimlik numarası, baba adı ve doğum tarihi.
- Satış (Mal Bilgisi) listesi: ihale tarihi, satış bedeli ve alıcı.
- Masraf kalemleri: mahkeme yargılama gideri, satış gideri, vekalet ücretleri ve bunları kimin yaptığı.
Tapu kaydındaki paylar ile kişi listesindeki kişiler T.C. numarasıyla eşleştirilir. Tapuda olup kişi listesinde olmayan malik, çoğu zaman ölmüş bir hissedardır ve mirasçılık belgesi gerektirir.
2. Hisseler ve muhdesat
Her hissedarın payı tapudan gelir. Ölmüş malikin payı, mirasçılık belgesindeki oranlarla mirasçılara dağıtılır: mirasçının yeni payı = murisin payı × mirasçılık payı. Mirasçı zaten hissedarsa iki pay toplanır ve tek satırda gösterilir.
Taşınmaz üzerindeki bina, ağaç gibi eklentiler (muhdesat) bir hissedara aitse, o hissedarın satış bedelindeki oranı yeniden hesaplanır:
Hesap bittiğinde hisselerin toplamı %100 olmalıdır. Toplam tutmuyorsa eksik ya da fazla pay girilmiş demektir.
3. Satış bedelinden düşülen kalemler
Satış bedelinden düşülen kalemlerin bir kısmı bütün hissedarlardan hisseleri oranında, bir kısmı yalnız ilgili hissedardan kesilir.
| Kalem | Kimden kesilir? |
|---|---|
| Mahkeme yargılama gideri ve satış gideri | Tüm hissedarlardan hisse oranında; masrafı yapana iade edilir |
| Mahkeme ve satış vekalet ücretleri | Tüm hissedarlardan hisse oranında |
| Satış memuru ücreti, arabuluculuk ücreti | Hisse oranında (arabuluculuk yalnız ilgili hissedarlardan) |
| İlam harcı | Hisse oranında; satış bedeli üzerinden hesaplanır, peşin alınan harç düşülür |
| Tapu satım harcı | Hissedarlardan; ihaleyi alan hissedardan alınmaz |
| KDV ve damga vergisi | Hisse oranında; KDV oranı taşınmazın niteliğine göre |
| Emlak vergisi borcu | Belediyenin bildirdiği toplam, hisse oranında |
| Veraset ve intikal vergisi | Yalnız ölen malikin mirasçılarından |
| Yargıtay / İstinaf harcı | Yalnız ilgili hissedarlardan |
Harç muafiyeti
Hissedarlardan biri Hazine ise ilam harcından ve tapu harcından, belediye ya da üniversite ise tapu harcından muaf tutulur. Hissedarın adında ya da sıfatında kayyım geçiyorsa (ör. Defterdarlık Kayyımlık Bürosu) muafiyet uygulanmaz.
KDV oranı
Taşınmazın niteliği dükkan, mağaza, büro, depo gibi bir işyeriyse KDV oranı %20'dir. Diğer niteliklerde oran taşınmazın türüne göre belirlenir.
4. İhaleyi hissedar aldıysa
Alıcı hissedarlardan biriyse o hissedardan tapu harcı alınmaz. Alıcı hissedarın yatırması gereken bedel, dağıtımda kendisine düşecek tutar kadar azalır; fazla yatırdığı bedel ve tapu harcı iadesi ayrıca hesaplanır. İhaleyi alan hissedar 7589 sayılı Kanun'la getirilen teminatı yatırdıysa, teminat yatırılması gereken bedelden düşülür ve raporda ayrı satırda gösterilir.
Alıcı hissedarlar dışından üçüncü bir kişiyse yatırması gereken bedel satış bedelinin tamamıdır.
5. Hacizli hissedarlar
Tapuda bir hissedarın payı üzerinde haciz varsa, o hissedara düşen bedel ona değil haczi koyan icra dairesine ya da kuruma gönderilir. Gönderilecek tutarın bilinmesi için kuruma İİK 100. madde gereğince güncel borç sorulur. Ayrıntılar için tapudaki hacizler ve 100. madde yazısı rehberine bakın.
6. Tevzi raporu ve dağıtım yazısı
Tevzi raporunda üstte satış bedeli, yatırılan miktar ve masraflar, altta her hissedarın satırı yer alır. Satır satır toplamlar birbirini tutmalıdır: dağıtılan tutarların toplamı, dağıtılması gereken tutara eşit olmalıdır.
Dağıtım yazısında harçlar, vergiler, vekalet ücretleri, hacizler ve her hissedarın payı IBAN'larıyla gösterilir. Hissedar payının kendi adına açılacak vadeli hesaba, bildirdiği IBAN'a ya da avukatına ödenmesi seçilebilir.
Bu yazı genel bilgi içindir. Uygulamada dosyadaki belgeler, mahkeme kararı ve güncel mevzuat esas alınır.